Hz Yapay Zeka: Taraf Tutar mı - Kimin Kontrolünde ? 1950 — Alan Turing "Makineler düşünebilir mi?" sorusunu sordu ve Turing Testi'ni tanımladı; yapay zekanın felsefi temeli burada atıldı.  1956'da Dartmouth Konferansı'nda John McCarthy, Marvin Minsky ve Claude Shannon bir araya geldi; "Artificial Intelligence" terimi ilk kez burada kullanıldı. Sonraki on yıllarda ABD ordusu ve DARPA fonlarıyla üniversitelerde kural tabanlı sistemler, uzman sistemler geliştirildi; ancak beklentiler karşılanamayınca "yapay zeka kışları" yaşandı. 2012 gerçek kırılma noktasıydı: Geoffrey Hinton ve ekibinin derin öğrenme devrimini ImageNet yarışmasında kanıtlaması her şeyi değiştirdi.  2017'de Google Brain'in "Attention is All You Need" makalesiyle Transformer mimarisi tanıtıldı — bugün ChatGPT dahil tüm büyük dil modellerinin iskeletidir. 2022'de OpenAI'ın ChatGPT'yi kamuoyuna açmasıyla yapay zeka sıradan insanın eline geçti. Bugün sahneye hâkim olanlar: OpenAI (Microsoft'un $ 13 MİLYAR yatırımıyla), Google DeepMind, Meta AI, Anthropic (Claude'un yaratıcısı) ve Çin'in devlet destekli Baidu, Alibaba, Huawei ekosistemi.  Kontrol sorusu ise endişe verici: teknoloji birkaç Amerikan şirketinin, bir Çin devletinin ve onların yatırımcılarının - BlackRock, Sequoia, SoftBank gibi dev fonların - elinde yoğunlaşmış durumda. Artık Akademi öncü rolünü kaybetti; karar alma Çinde - MIT'de değil, Quanzou - San Francisco'daki ofislerde alınıyor. Hz Yapay Zeka Taraf tutar mı? Evet — ama çoğunlukla farkında olmadan. Bir yapay zeka, eğitildiği verinin yansımasıdır. O veri; ağırlıklı olarak İngilizce, Batılı, kentli, eğitimli, liberal demografinin ürettiği içeriklerden oluşur. Bu bile başlı başına bir önyargıdır. Üç katmanda Kim kontrol eder ? Birinci katman şirketler: OpenAI, Google, Meta, Anthropic .... gibi Silicon Valley devleri. Hangi sorulara nasıl cevap verilir, hangi konular "hassas" sayılır, hangi görüşler "zararlı" etiketlenir — bunları bu şirketlerin güvenlik ekipleri ve politika departmanları belirler. Bu kişiler belirli bir dünya görüşüne, belirli bir siyasi iklime sahiptir.                                                                                                                                                                                                                                           İkinci katman devletler: Çin'de yapay zeka, Parti çizgisine aykırı konuşamaz. AB düzenlemeleri içerikleri şekillendirir. ABD'de de Kongre baskısı, savunma bakanlığı fonları model eğitimini etkiler.                                                                                                                                                                                                                         Üçüncü katman kurumsal müşteriler: Bir banka, bir medya kuruluşu veya bir hükümet yapay zekayı kendi amaçlarıyla yapılandırabilir. Kullandığınız arayüz, arka planda kimin talimatlarıyla kurgulandığına göre size farklı bir gerçeklik sunar.                                                                                                                                                                                                                Manipülasyon nasıl gerçekleşir ?  Sansür yoluyla değil çoğunlukla — susturarak, yumuşatarak, "dengeli" görünüm altında tek tarafı öne çıkararak, bazı soruları "yanıtlanamaz" kategorisine koyarak..                                                                                                                                                                                   Ne yapılabilir? sorusuyla aslından Tek bir kaynağa güvenmemek lazım. Farklı yapay zeka modellerini karşılaştırmak ve her yanıtı eleştirel bir gözle okumak.