Dünya camileri arasında en ikonik 3 yapıyı; Güzellik, tarih, mimari yapı, estetik etki, ölçü, tanınırlık, ziyaret yoğunluğu ve medeniyet sembolü olma açısından birlikte tartıldığında, Camileri içinde dünya genelinde en ikonik olanı Sultanahmet Camii’dir. Çünkü hem İstanbul’un küresel görsel hafızasında merkezi bir yere sahiptir, hem UNESCO kapsamındaki tarihî çekirdeğin parçasıdır, hem de “cami denince akla gelen siluet” gücü çok yüksektir. Ama bu hüküm şu tek başına: en büyük mimari deha, en yüksek tarihî ağırlık, en rafine klasik Osmanlı ustalığı = Sultanahmet demekle olmaz. Çünkü o alanlarda Süleymaniye ve özellikle Selimiye çok güçlü rakiplerdir. Bir camiyi “ikonik” yapan şey sadece büyüklük, eski olması, güzel görünmesi de değildir. Gerçek ikoniklik şu bileşenlerin toplamından doğar: tarihî derinlik mimari özgünlük estetik etki şehir siluetine damga vurma ziyaretçi ve görünürlük medeniyet sembolü olma Bu kriterlerle dünya çapında öne çıkan 3 ana yapı: Sultanahmet, Süleymaniye ve Selimiye Camiileri içinde, küresel tanınırlık ve görsel ikoniklikte Sultanahmet, imparatorluk ağırlığı ve şehir hâkimiyetinde Süleymaniye, saf mimari mükemmellikte ise Selimiye öne çıkar. Çünkü bu üç yapı, Türk cami mimarisinin üç ayrı doruğunu temsil eder: Sultanahmet: dünya hafızasında anında tanınan siluet Süleymaniye: imparatorluk kudretinin taşlaşmış hali Selimiye: mimari zekânın arılaşmış zirvesi UNESCO, Selimiye’nin tek büyük kubbesi ve dört ince minaresiyle Edirne siluetine hükmettiğini; Sinan’ın bunu en iyi işi saydığını belirtir. Britannica ise Süleymaniye için “birçok uzmana göre Sinan’ın en güzel eseri” ifadesini kullanır. Sultanahmet de İstanbul Tarihî Alanları’nın simgesel çekirdeğinde yer alır.   Sultanahmet Camii: İstanbul’un tarihî çekirdeğinde durur, Ayasofya ile yüz yüze konumdadır, altı minaresiyle ayırt edicidir, turistik olarak olağanüstü görünürlüğe sahiptir ve “Blue Mosque” adıyla dünya çapında tanınır. Asıl gücü, mimari kadar görüntü yönetiminde yatıyor. Bu cami, yalnızca güzel bir yapı değildir; aynı zamanda “dünyanın cami imgesi” şekline dönüşmüş yapıyı eşsiz yapan özellikleri: 1609–1617 arasında Sedefkâr Mehmed Ağa tarafından 6 minareli devrin bilinen en büyük binası - Ayasofya’ya karşı bilinçli bir anıtsal cevap olarak iç mekânda binlerce İznik çinisiyle güçlü estetik etki yaratmış büyük imparatorluk camisi olarak inşa edilmesidir. Estetik etkisi: Dışarıdan: katmanlı kubbe sistemi ince, yükselen minareler, Ayasofya ile kurduğu görsel diyalog İçeride: mavi tonlu İznik çinileri, ışığın kubbe altına yayılması, ibadet mekânının görkem ile sükûneti birleştirmesidir. Aslında Uzmanların beğendiği yapı ile halkın hafızasında yer eden yapı ise başka bir şey olarak ortaya çıkartan Sultanahmet ikisini birleştirmeyi başarmıştır.   Süleymaniye Camii:   Eğer soru şu olsaydı: “Türk camileri içinde en ağırbaşlı, en devletli, en medeniyet kurucu cami hangisi?” çok güçlü cevap: Süleymaniye Camii. Çünkü o yalnızca cami değil bir külliye medeniyetidir.  Gücü: sadece ibadet yeri değildir, çevresiyle birlikte düşünülmüştür, medrese, imaret, sağlık ve sosyal işlevlerle bir şehir sistemi kurar, Haliç’e ve İstanbul siluetine yukarıdan hükmeder Bu yüzden Süleymaniye “tek bina” olmaktan çok bir imparatorluk aklıdır. Mimari değeri: Esas mesele gösteriş değil, ölçülü kudret oluşudur ve onu büyük yapan: dengeli kubbe sistemi, mekânın çok rahat okunması, anıtsallığın gürültüye dönüşmemesi, dış ve iç mekânın olgun bir oran düzenine sahip olması açısından Süleymaniye çoğu uzmana göre daha “olgun”dur. Belki Sultanahmet hayranlık uyandırır ama Süleymaniye saygı uyandırır ve dünya mimarlık tarihinde kalıcı büyüklük çoğu zaman ikinci türden doğar.   Selimiye Camii: Onu benzersiz yapan şey: mekânın tek merkezde toparlanması, kubbenin baskın ama boğucu olmaması, minarelerin olağanüstü incelikle yükselmesi, yapının şehirle kurduğu berrak ilişki Selimiye “Türk camisi” fikrinin en arı formudur. Mimari mükemmellik ile küresel ikoniklik aynı şey değildir. Selimiye’yi bilen uzman - seven mimarlık tarihçisi sayısı çoktur. Ama dünyadaki sıradan turist veya genel kültür hafızasında, Sultanahmet kadar hızlı tanınmayabilir.    Fakat Bir yapının en iyi olması başka, en tanınır olması başkadır. Bu yüzden: mimari kalite listesinde Selimiye birinciliğe oynar.   Özetle: Camiler arasında dünya genelinde en ikonik olan büyük ihtimalle Sultanahmet’tir. En büyük imparatorluk camisi hissini veren Süleymaniye’dir. En saf mimari zirve ise Selimiye’dir.  Bazı yapılar uzmanların gözünde büyür, bazı yapılar halkın hafızasında. Sultanahmet her iki dünyayı birleştirdiği için ikon oldu; Süleymaniye devleti taşa çevirdiği için büyük oldu; Selimiye ise mimarlığı neredeyse duaya dönüştürdüğü için eşsiz kaldı.