YALNIZ YAŞAYANLAR İÇİN HAYAT DÜZENİ Eşi vefat etmiş, boşanmış veya belli bir yaş üstü, pek fazla maddi sıkıntısı bulunmayanların  en büyük ihtiyacı daha fazla para değil; düzen, amaç, insan ilişkisi ve kendisini hâlâ hayata yararlı hissetmesidir. Yalnız yaşamak mutlaka yalnızlık çekmek demek değildir. İyi düzenlenmiş yalnızlık insana özgürlük ve huzur verebilir. Fakat günler amaçsızlaşır, evden çıkma azalır ve insan ilişkileri yalnızca telefon ekranına sıkışırsa yalnızlık zamanla hem bedeni hem zihni yıpratabilir. 1. Emeklilik “bekleme odası” değildir: İş hayatı sona erince insan yalnızca maaşını değil; günlük düzenini, çalışma arkadaşlarını, toplumdaki rolünü ve kendisini gerekli hissetme duygusunu da kaybedebilir.  Bu nedenle emekli bir insanın her sabah kalkmak için bir nedeni olmalıdır: Bir kursa gitmek, arkadaşla buluşmak – yeni insanlar tanımak, varsa Torunla ilgilenmek, biryerde arasıra Gönüllü çalışmak, Bir kitap veya hatıra yazmak, Bahçe, müzik, fotoğraf veya el işiyle uğraşmak, Gençlerle sohbet etmek dinlemek isterlerse tecrübelerini aktarmak, Zoom gibi bir düşünce ve sohbet grubuna katılmak. İnsan, yalnızca eğlenerek değil, bir işe yaradığını hissederek hayata bağlanır. 2. Her günün belirli bir düzeni olmalıdır; Yalnız yaşayan kişinin “Bugün istediğim saatte kalkarım” düşüncesi zamanla geç yatma, geç kalkma, düzensiz beslenme ve evden çıkmama alışkanlığına dönüşebilir. Örnek günlük düzen: 07.30–08.30: Uyanma, kişisel bakım ve kahvaltı 09.00–10.00: Yürüyüş veya hafif egzersiz 10.00–12.00: Gazete, kitap, alışveriş veya günlük işler 12.00–14.00: Öğle yemeği ve kısa dinlenme 14.00–17.00: Hobi, kurs, gönüllü çalışma veya arkadaş buluşması 17.00–19.00: Ev işleri, yemek hazırlığı ve aileyle iletişim 20.00–22.00: Dostlarla Zoom sohbeti, müzik, film veya kitapokuma 23.00 civarı: Uykuya hazırlanma Her gün aynı olmak zorunda değildir; fakat uyku, yemek, hareket ve sosyal temas mümkün olduğunca belirli saatlere bağlanmalıdır. 3. Haftada en az üç yüz yüze buluşma; Telefon ve WhatsApp bağlantıyı korur; fakat yüz yüze sohbetin yerini tam olarak tutmaz. Dünya Sağlık Örgütü, sosyal yalnızlığın ileri yaşlarda ruhsal ve bedensel sağlık üzerinde ciddi etkiler oluşturabildiğini belirtiyor. Anlamlı sosyal etkinlikler ise yaşam memnuniyetini ve ruh sağlığını destekliyor.  Kişinin haftalık programında en az üçü bulunmalı: Arkadaşlarla kahvaltı veya yemek, Spor veya yürüyüş grubu, Dernek, kulüp ya da vakıf faaliyeti, dans, müzik veya sanat topluluğu, Aile ve akraba ziyareti, Sinema, tiyatro, konser veya gezi, Mahallede düzenli gidilen bir kahvehane ya da lokanta. Önemli olan çok sayıda insan tanımak değil, mümkünse zoom ortamında düzenli görüşülen birkaç güvenilir dosta sahip olmaktır. 4. Bedeni ayakta tutan üçlü: Yalnız yaşayan bir insan için hareket yalnızca kalp sağlığı değil, bağımsızlığını koruma meselesidir. Bacakların güçlenmesi, dengenin korunması ve düşme riskinin azaltılması çok önemlidir. Sağlığı uygun olan 50 yaş üzerindeki yetişkinler için genel hedef: Haftada toplam yaklaşık 150 dakika orta tempolu hareket, Haftada en az iki gün kas güçlendirme, Düzenli denge çalışmalarıdır. Az hareket bile hiç hareket etmemekten iyidir.  Yürüyüşe ek olarak yüzme, dans, sabit bisiklet ve düşük ağırlıklı egzersizler değerlendirilebilir. 5. Sofra ve ev ihmal edilmemeli: Yalnız yaşayanlarda sık görülen sorunlardan biri, yemek hazırlamaktan vazgeçip sürekli dışarıdan sipariş vermek veya tek tip beslenmektir. Pratik çözüm: Haftalık yemek planı yapılmalı, Evde sebze, meyve, yoğurt ve kolay hazırlanabilen sağlıklı yiyecekler bulunmalı, Haftada birkaç kez bir dostla yemek yenmeli, Alkol ASLA yalnızlığın ilacı haline getirilmemeli, Ev haftada en az bir kez düzenli temizlenmeli, Çamaşır, kişisel bakım ve giyim ihmal edilmemelidir. İnsan başkası görmese bile kendisi için temiz giyinmeli, masasını hazırlamalı ve evini yaşanır tutmalıdır. Bakımlı bir ev, zihinsel düzenin de parçasıdır. 6. Yalnızca hemcins arkadaş çevresine kapanma: Yanlızlık ve emeklilikte çoğu zaman birkaç eski dostla sınırlı bir çevrede kalır. Oysa karşı cinsinde bulunduğu sanat, gezi, dans, kültür ve gönüllülük grupları sosyal hayatı daha dengeli hale getirir. Bu mutlaka yeni bir evlilik veya romantik ilişki aramak anlamına gelmez. Ama insanın karşı cinsle doğal, saygılı ve medeni ilişkisini sürdürmesi hayatı zenginleştirir. Yeni bir arkadaşlık veya beraberlik düşünülüyorsa: Yalnızlık korkusuyla acele edilmemeli, Önce dostluk ve güven kurulmalı, Maddi konular erken dönemde asla karıştırılmamalı, Ev, banka hesabı ve miras meselelerinde sınırlar mutlaka korunmalı, Çocuklar – yakın arkadaşların görüşü dinlenmeli fakat son karar tamamen onlara bırakılmamalıdır. Eşi ölen veya eşinden ayrılan kişinin yeniden sevmesi, geçmiş eşine ihanet değildir. Boşanmış kişinin de hayatı başarısız olmuş sayılmaz. Ancak yeni ilişki, bir boşluğu hemen doldurma girişimi değil, iki bağımsız insanın bilinçli yakınlaşması olmalıdır. 7. Para harcamaktan çok hayat tasarla: Gelir sıkıntısının olmaması büyük bir rahatlıktır; fakat sınırsız tüketim hayatı anlamlı kılmaz. Bütçe şu alanlara yöneltilebilir: Sağlık ve koruyucu kontroller, Güvenli ve rahat bir ev, Kültür ve eğitim, Seyahat, Spor ve hobiler, arkadaş - Aileyle birlikte yaşanacak deneyimler, İhtiyaç sahiplerine ölçülü destek, Gençlere burs veya mentorluk. Biriktirilen paranın küçük bir kısmı, hayattayken güzel deneyimlere dönüştürülmelidir. Yılda iki büyük gezi yerine birkaç kısa seyahat bazen daha canlı bir sosyal düzen sağlar. Bununla birlikte telefonla yatırım, kripto para, evlilik vaadi veya “acil yardıma ihtiyacım var” biçimindeki dolandırıcılıklara karşı dikkatli olunmalıdır. Büyük para transferleri, mutlaka güvenilir bir aile üyesi veya mali danışmanla kontrol edilmelidir. 8. Yanlız yaşayan kişinin evindeki düzen: Yakınlarının görebileceği acil durum listesi, Telefonun acil arama özelliğinin açık olması, alınıyorsa - İlaçların haftalık kutuda düzenlenmesi, Banyo ve merdivenlerde kaymaya karşı önlem, Duman ve gaz dedektörü, Yedek anahtarın güvenilir bir kişide bulunması, Her gün en az bir kişiyle “iyiyim” teması, Kimlik, sağlık ve yakın bilgilerini taşıyan küçük kart, Vasiyet, vekâlet ve mal varlığı belgelerinin düzenli tutulması.... Bu önlemler bağımsızlığı azaltmaz; tam tersine daha uzun süre güvenli ve bağımsız yaşamayı sağlar. 9. Eş kaybı veya eşinden ayrılıktan sonra: Üzüntü, özlem ve zaman zaman yalnız kalma isteği doğaldır. Ancak aylar boyunca devam eden şu belirtiler yardım gerektirebilir: Hiçbir şeyden zevk alamama, Sürekli umutsuzluk, İnsanlardan bütünüyle uzaklaşma, Aşırı alkol kullanımı, Uyku ve iştahta ciddi değişiklik, Öz bakımın bırakılması “Yaşamanın anlamı kalmadı” düşüncesi. Böyle bir durumda psikolog veya psikiyatr desteği almak zayıflık değildir. Bazen birkaç görüşme bile insanın üzüntüsünü - yasını sağlıklı biçimde işlemesine yardımcı olabilir. Zoom grubuna önerilebilecek ortak proje Her gece 20-22oo arası değişik konuları işleyen zoom Grubunuzdaki belli bir yaş üstü ve/ya yalnız yaşayan emekliler için küçük bir “Tazelenme Grubu” misali:  Ayda bir ortak kahvaltı, kültür gezisi, ev yemeği gecesi, Birbirini günlük olarak kontrol eden whats app arkadaşlık gurubu sistemi, Hastalık halinde ulaşılacak güvenilir kişi listesi, Üç ayda bir kısa tatil, başkalarının nasıl yaşadığını izlemek için en az yılda bir  yabancı ülkeye seyehat ve Her üyenin uzmanlığını anlattığı haftada bir zoom sohbet akşamı.  Burada amaç acınacak insanları bir araya getirmek değil; deneyimli insanların birbirinin hayatını canlı tutmasıdır. Özetle:  Yalnız yaşayan ve/ya emeklilere en doğru tavsiye: Evinizi bir sığınağa, yalnızlığınızı bir hapishaneye çevirmeyin. Her gün evden çıkın, bedeninizi hareket ettirin, tanımadığınız bir insanla konuşun, bir şey öğrenin ve bir kişiye faydanız dokunsun. İleri yaşta güzel hayat; sürekli genç görünmeye çalışmak değil, zamanını, sağlığını, dostluklarını ve özgürlüğünü bilinçli kullanabilmektir. Sonra: DeMaDiDeMa ..  olmasın