Neden Türkçe “J” sesini söylemek için C harfini kullanıyor?   Çünkü Türklerin kullandığı Arap alfabesinde “j” sesi de ebcedin üçüncü harfidir. Ebced adı da buradan gelir: a, b, cîm, d — yani ebcedin ilk dört harfi olan elif, bâ, cîm, dâl. Yunancada da benzer bir durum vardır; Latin alfabesindeki A, B, C, D yerine Yunancada A, B, G, D vardır. Arapçada ise G sesi “J” gibi telaffuz edilir; Mısır Arapçası gibi bazı lehçelerde ise Yunanicede olduğu gibi “G” olarak telaffuz edilir. İbranice’de durum aynıdır: alef, bet, gimel, dalet; yani C yerine G. İbranice bunu Yunanca’daki gamma’ya çok benzer şekilde ve Mısır Arapçasındaki gibi telaffuz eder; örneğin standart Arapçadaki “Jamal Abdunnasır” yerine “Gamal Abdunnasır” şeklinde. Bu nedenle Türkçe, Yunanca, İbranice ve Arapça ebced/alfabesindeki üçüncü harfin klasik Arapça “J” telaffuzunu benimsemiştir. Ebced (Arapça: أبجد), Arap alfabesindeki harflere sayısal değerler veren eski bir sistemdir. Her harfin bir rakamsal karşılığı vardır ve kelimelerin toplam değeri bu sayıların toplanmasıyla bulunur. Ebced ne için kullanılır? Tarih düşürme (şiir veya kitabelerde bir tarih gizlemek) Gizli anlamlar veya sembolik rakamlar üretmek Tasavvufta bazı isimlerin sayısal değerlerini yorumlamak Eski hesap ve yazışmalarda rakam yerine harf kullanmak Örnek “Allah” (الله) kelimesinin ebced değeri: ا (1) + ل (30) + ل (30) + ه (5) = 66 Ebced, Arap alfabesine dayanan ve harflere belirli sayısal değerler atayan çok eski bir hesaplama sistemidir. Tarih boyunca Arap, Fars, Urdu ve Eski Türk kültürlerinde yaygın biçimde kullanılmıştır. Temel mantığı, yazıdaki her harfin bir rakamı temsil etmesi, kelime veya cümlenin toplam değerinin ise bu harflerin karşılıklarının toplanmasıyla elde edilmesidir. Ebced sistemi, İbrânî ve Süryânî alfabelerinden gelen kadim harf–sayı eşleştirme geleneğinin İslâm dünyasındaki devamı niteliğindedir. Ebced kelimesi, Arap alfabesinin en eski dizilişinde yer alan “Ebced, Hevvez, Huttî…” şeklindeki kelime dizisinden gelir. Bu diziliş, hem öğretimi kolaylaştıran bir düzen hem de harflerin hangi sayıya karşılık geldiğini gösteren şifreli bir sıralamadır. Bu eski dizilim, günümüzdeki “elif–be–te” dizilişinden farklıdır. Sistemde ilk dokuz harf 1’den 9’a, sonraki dokuz harf 10’dan 90’a, son sekiz harf ise 100’den 1000’e kadar karşılık gelir. Böylece sözlü ve yazılı rakamlar yerine harfler aracılığıyla sayılar ifade edilebilir. Ebced hesabı tarih boyunca üç ana amaçla kullanılmıştır. Birincisi, rakam yerine harf kullanımıdır. Özellikle eski resmi belgelerde, defterlerde ve medrese kayıtlarında sayılar ebcedle yazılırdı. İkincisi, tarih düşürme sanatıdır. Şairler, önemli bir olayın yılını belirten mısralar yazar, mısradaki harflerin toplam değeri olayın tarihine işaret ederdi. Bu, Eski Türk edebiyatında “tarih manzumesi” olarak bilinen özel bir sanattır. Üçüncüsü ise tasavvufî yorumlardır. Bazı âlimler ve mutasavvıflar, Kur’ân’daki kelimelerin veya Allah’ın isimlerinin sayısal değerlerinden sembolik anlamlar çıkarmaya çalışmışlardır. Bu kullanım mutlak bir ilmî yöntem olmasa da kültürel ve edebî açıdan önemli bir yer tutmuştur. Ebced sisteminin en dikkat çekici yönü, harf-sayı ilişkisinin hem pratik hem sembolik amaçlarla kullanılmasıdır. Örneğin, “Allah” lafzının ebced toplamı 66’dır ve tasavvuf geleneğinde bu sayı belirli zikir sayılarıyla ilişkilendirilmiştir. Yine Eski Türkçe kitabelerinde bir yapının inşa tarihi çoğu zaman anlamlı bir beyit içine gizlenirdi. Böylece hem şiirsel bir ifade ortaya konmuş olur, hem de tarih rakamsal olarak estetik bir biçimde kaydedilirdi. Bugün ebced, modern matematiksel işlevini kaybetmiş olsa da kültürel, tarihi ve edebî yönüyle önemini korumaktadır. Eski eserleri, mezar taşlarını, kitabeleri ve klasik şiirleri doğru okumak için ebced bilgisinin bilinmesi hâlâ gereklidir. Aynı zamanda geleneksel İslam düşüncesinin sembolik dünyasını anlamak isteyenler için ebced, harflerin taşıdığı çok katmanlı anlamların kapısını aralayan zengin bir sistemdir.